آیین بزرگداشت حافظ شیرازی، شاعر و عارف ایرانی با حضور جمعی از چهره‌های نامدار حافظ‌پژوهی، دوشنبه ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزارشد.
در این رویداد حسن انوری عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، سعید حمیدیان استاد دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، بهاالدین خرمشاهی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و محمود شالوئی سخنرانی کردند.
بهاءالدین خرمشاهی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پیام ویدئویی که برای مراسم فرستاده بود، با تبریک روز حافظ و با قدردانی از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: گردهمایی برای بزرگداشت بزرگان ادب و فرهنگ از جمله حافظ شیرازی، رسمی نیکو و ارزشمند است؛ چراکه در چنین برنامه‌هایی، شادی و همدلی با علم، شعر، ادب و عرفان درهم می‌آمیزد و زمینه‌ای برای گفت‌وگو و شناخت عمیق‌تر میراث فرهنگی فراهم می‌شود.
او برگزاری آیین‌های مشابه برای سعدی، خیام، فردوسی، مولانا و عطار را نیز از جلوه‌های ارزشمند این سنت فرهنگی دانست.
خرمشاهی ادامه داد: طی سال‌های متمادی آثار و پژوهش‌های متعددی درباره حافظ فراهم کرده و امیدوارم این آثار بتواند برای نسل جوان و پژوهشگران آینده سودمند باشد.
او با اشاره به سال‌های طولانی فعالیت علمی و پژوهشی خود افزود: آنچه در این سال‌ها انجام داده، حاصل توفیقی الهی بوده و امیدوار است آثارش همچنان خوانده شود، مورد نقد و بررسی قرار گیرد و در اختیار نسل‌های جوان قرار گیرد.
خرمشاهی در ادامه، غزلی را که بیش از چهار دهه پیش در ستایش حافظ سروده بود، برای حاضران قرائت کرد. این شعر که به گفته او در سال ۱۳۶۳ سروده شده، ادای دینی شاعرانه به خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی بود و در ابیاتی، شعر حافظ را جلوه‌ای از شهود، حکمت، عشق و معرفت توصیف می‌کرد.
عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پایان با اشاره به یادداشت‌ها و پژوهش‌های علامه طباطبایی درباره حافظ، بر اهمیت گردآوری و انتشار این یادداشت‌ها تاکید کرد و گفت: این آثار، افزون بر ارزش علمی، از اعتبار و اهمیت تاریخی ویژه‌ای برخوردارند.
ذهنیت فلسفی برای درک حافظ ضروری است
حسن انوری، نویسنده، پژوهشگر و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تاکید بر اینکه در قرن گذشته حافظ‌پژوهی بی‌مانندی انجام شده است، ادامه داد: این حجم از حافظ‌پژوهی برای هیچ شاعر و نویسنده دیگری نمونه ندارد. در قرن گذشته ۶ شرح برای حافظ نوشته شده است، برخی از این شرح‌ها با دیدگاه و زبان جدید و امروزی است.
عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی درباره شرحی که سعید حمیدیان برای حافظ نوشته است، گفت: حمیدیان مجموعه پنج جلدی شرح حافظ نوشته است، تمام دفترها با یک روش شرح شده و پراکنده‌گویی ندارد، درحالی که شرحی که محمدرضا شفیعی کدکنی نوشته است، چندان روشمند نیست. بهاالدین خرمشاهی در شرحی که نوشته توانسته به برخی سوال‌ها پاسخ دهند.
انوری داشتن ذهن فلسفی را لازمه درک حافظ دانست و افزود: چنین است که شاعران غرب مانند گوته و نیچه در برابر حافظ، سرتعظیم فرود آوردند و در آن چیزهایی بی‌مانند یافتند.
او افزود: برای فهم حافظ تسلط به تفاسیر قرآن مجید ضروری است، حافظ قرآن را حفظ بود و مفاهیم قرانی پیوسته در ذهن او جریان داشت. شهود مفاهیم قرآنی در اشعار حافظ گاهی مبهم است و گاهی به وضوح دیده می‌شود.
۹۵ درصد حافظ‌پژوهی‌ها حرف مفت است
سعید حمیدیان حافظ‌پژوه و نویسنده، مترجم و مصحح با تاکید بر اینکه برای چند دهه درباره حافظ پژوهش کرده است، ادامه داد: صحبت درباره حافظ در زمان ۲۰ دقیقه ممکن نیست، اما باید توجه داشت هیچ کس نمی‌تواند از غیب سخن بگوید، حافظ هم در میان اشعارش این مساله را بیان کرده است. سخنانم درباره حافظ را در مجموعه پنج جلدی «شرح شوق» بیان کردم، در این مجموعه مسائلی را که چندین دهه برای آن تحقیق کرده بودم، نوشتم.
او افزود: فال گرفتن با حافظ به قدری رایج است که من شرم می‌کنم. حتی برخی از دانایان بر این آتش می‌دمند، من گاهی به آزمون برای یک آرزو و مساله حافظ را باز کردم، بیشتر موارد برعکس نوشته شده است، حافظ نماد هنر شعر است، غزل‌سرایی در کشور ما بوده است، ایا این کفایت نمی‌کند؟
به گفته حمیدیان، ۹۵ درصد چیزی که در این قرن با عنوان حافظ‌پژوهی معروف شده است، حرف‌های غیرقابل پذیرش است.
حافظ بر ذهن، دل و جان مردم اثر گذاشت
محمود شالوئی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اشاره به اینکه حسن انوری سه کلید واژه را برای دانشمندان و پژوهشگران برشمرده است، گفت: او ابتدا به «اراده» اشاره کرد تا پژوهشگر بتواند آنچه را در نظر دارد انجام بدهند، دوم، «پشتکار» برای تحقق اراده و سوم «عشق» به آن موضوع ضروری است.
به گفته رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، به یقین حافظ عاشقی بود که برای عشق خودش باید به شعر روی می‌آورد، زیرا هیچ چیز جز شعر نمی‌توانست این زمینه را برای ذهن او مهیا کند.
او با اشاره به بیت «الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها/ که عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها» توضیح داد: برخی ایراد می‌گرفتند که حافظ دیوانش را با بیتی عربی آغاز کرده بود، زیرا در زمانه‌ای که سلطه بر زبان عربی بود و فارسی را به حاشیه رانده بودند، این شعر سروده شد. حافظ می‌گوید که خود مست شراب عشق است.
شالویی با اشاره به اینکه اطلاعات درباره حافظ از میان اشعار او دریافت شده است، ادامه داد: در سرودن غزل نام سعدی در زیر نام حافظ پنهان شده است. به این دلیل که حافظ به عنوان شاعر غزل‌سرا شهرت پیدا کرده است، طبیعی بود که حافظ در ذهن، دل و جان مردم اثرگذار باشد.
به گفته او، سعید نفیسی معتقد بود، دیوان حافظ قابلیت ترجمه ندارد، زیرا کسی باید آن را ترجمه کند که با تمام افکار و عقاید ایرانیان در طول دوره‌های مختلف آشنا باشد.
در ادامه این برنامه، گروه «وصل یار» با اجرای موسیقی و آواز ایرانی، برنامه‌ای با محوریت اشعار و غزلیات حافظ شیرازی اجرا کرد.
نظر شما